یادداشت|نقش رسانه‌های ارتباط جمعی در توسعه گردشگری استان خوزستان

حسن بهداد، مدیر روابط عمومی و امور بین‌الملل اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان در یادداشتی نوشت: با وجود برخورداری از آثار ثبت‌شده جهانی، تنوع قومی و فرهنگی، منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی خاص، این استان هنوز نتوانسته جایگاه شایسته‌ای در نقشه گردشگری کشور و منطقه به دست آورد. یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در این وضعیت، نقش و عملکرد رسانه‌ها در بازنمایی خوزستان است. رسانه‌ها می‌توانند به‌عنوان پیشران توسعه گردشگری عمل کنند یا در صورت عملکرد نادرست، مانعی جدی در مسیر آن باشند.

رسانه‌ها، اعم از رسانه‌های سنتی مانند تلویزیون، رادیو و مطبوعات و رسانه‌های نوین مانند شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های ویدیویی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری تصویر ذهنی مخاطبان دارند. گردشگری به‌شدت وابسته به تصویر ذهنی است؛ به این معنا که تصمیم افراد برای سفر به یک مقصد، بیش از آنکه مبتنی بر واقعیت عینی باشد، برپایه تصاویری است که از طریق رسانه‌ها دریافت می‌کنند. در مورد خوزستان، متأسفانه تصویر غالب رسانه‌ای اغلب با مفاهیمی چون گرمای شدید، آلودگی هوا، ریزگردها، صنایع نفتی و مشکلات زیست‌محیطی گره خورده است. هرچند شاید این چالش‌ها واقعی هستند، اما تمرکز یک‌جانبه بر آن‌ها باعث شده ظرفیت‌های گردشگری استان در حاشیه قرار گیرد.

در مقابل، رسانه‌ها این توانایی را دارند که با رویکردی متعادل و حرفه‌ای، چهره‌ای واقعی‌تر و جذاب‌تر از خوزستان ارایه دهند. استان خوزستان میزبان آثار تاریخی کم‌نظیری مانند زیگورات چغازنبیل، شهر باستانی شوش، سازه‌های آبی تاریخی شوشتر و ده‌ها محوطه تاریخی دیگر است که هر یک می‌توانند به‌تنهایی مقصد گردشگران داخلی و خارجی باشند. همچنین تنوع فرهنگی اقوام عرب، بختیاری، لر، فارس، شوشتری، دزفولی، ‌بهبهانی و دیگر اقوام‌، به همراه موسیقی محلی، پوشش سنتی، غذاهای بومی و آیین‌های مذهبی و قومی، ظرفیت بزرگی برای گردشگری فرهنگی و مردم‌نگر ایجاد کرده است. رسانه‌ها با تولید مستندها، گزارش‌ها، برنامه‌های تلویزیونی و محتوای دیجیتال می‌توانند این ظرفیت‌ها را به‌صورت جذاب و قابل‌درک برای مخاطبان معرفی کنند.

در سال‌های اخیر، نقش رسانه‌های اجتماعی در توسعه گردشگری بیش از پیش برجسته شده است. امروزه بسیاری از گردشگران مقصد سفر خود را بر اساس تصاویر و تجربه‌هایی انتخاب می‌کنند که در اینستاگرام، یوتیوب یا سایر شبکه‌های اجتماعی مشاهده می‌کنند. حضور فعال بلاگرهای سفر، عکاسان و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال می‌تواند تأثیر چشمگیری در معرفی جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده خوزستان داشته باشد. انتشار تصاویر از نخلستان‌ها و رود کارون گرفته تا سنگ‌نگاره‌های کول فرح ایذه و معماری سنتی شهرها و زندگی روزمره مردم محلی، می‌تواند تصویری زنده، انسانی و متفاوت از این استان ارایه دهد و حس کنجکاوی و تمایل به سفر را در مخاطبان برانگیزد.

علاوه بر جذب گردشگر، رسانه‌ها نقش مهمی در جذب سرمایه‌گذاری گردشگری نیز ایفا می‌کنند. سرمایه‌گذاران برای ورود به یک منطقه نیازمند شناخت ظرفیت‌ها، امنیت سرمایه‌گذاری و چشم‌انداز توسعه هستند. رسانه‌ها با برجسته‌سازی فرصت‌های گردشگری خوزستان، معرفی پروژه‌های موفق و انعکاس حمایت‌های دولتی و محلی، می‌توانند زمینه جذب سرمایه در حوزه‌هایی مانند هتل‌سازی، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، تورهای گردشگری و صنایع‌دستی را فراهم کنند. توسعه این زیرساخت‌ها خود به افزایش اشتغال و بهبود وضعیت اقتصادی استان منجر خواهد شد.

از سوی دیگر، رسانه‌ها می‌توانند نقش مؤثری در تقویت مشارکت جوامع محلی در گردشگری ایفا کنند. زمانی که مردم یک منطقه از طریق رسانه‌ها متوجه ارزش فرهنگی و اقتصادی میراث خود شوند، انگیزه بیشتری برای حفظ آن و مشارکت در فعالیت‌های گردشگری پیدا می‌کنند. معرفی کسب‌وکارهای محلی، هنرمندان صنایع‌دستی، راهنمایان گردشگری بومی و فعالان فرهنگی، نه‌تنها به رونق اقتصادی کمک می‌کند، بلکه هویت محلی و احساس تعلق اجتماعی را نیز تقویت می‌کند.

با این حال، برای بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت رسانه‌ها در توسعه گردشگری خوزستان، لازم است یک راهبرد رسانه‌ای منسجم و هدفمند تدوین شود. این راهبرد باید مبتنی بر تولید محتوای باکیفیت، مستمر و متناسب با مخاطبان مختلف باشد. همکاری میان اداره‌کل میراث فرهنگی،گردشگری و ‌صنایع‌دستی خوزستان، منطقه آزاد اروند، شرکت‌های نفتی، پتروشیمی ها، شرکت توسعه نیشکر و صنایع وابسته، رسانه‌های محلی و ملی، دانشگاه‌ها و فعالان بخش خصوصی می‌تواند نقش مهمی در تحقق این هدف داشته باشد.

در جمع‌بندی می‌توان گفت امروزه گردشگران برای مسافرت به مکان‌های گوناگون به‌دنبال منابع اطلاعات قوی در زمینه‌های مختلف گردشگری در هر کشور هستند که به‌دلیل گسترش و نقش غیرقابل انکار رسانه در تمامی عرصه‌های زندگی بشر چون فرهنگ‌سازی، آموزش، اطلاع‌رسانی و ایجاد مشارکت اجتماع در توسعه صنعت گردشگری نقش تعیین‌کننده‌ای دارند و کشورها به این نتیجه رسیده‌اند که مهم‌ترین راه تبلیغات و معرفی در جذب گردشگر، رسانه‌ها است. رسانه‌ها یکی از کلیدی‌ترین ابزارها برای توسعه گردشگری استان خوزستان به شمار می‌روند.