برنامه زنده تلویزیونی «امانیه» سیمای مرکز خوزستان 12 آبان‌ماه 1405، در تازه‌ترین قسمت خود با تمرکز بر مطالبات مردمی، موضوع بحران تجمع و نفوذ آب به شوادون‌ها و زیرزمین‌های بافت تاریخی کهن‌شهر شوشتر و خطر تخریب آثار ثبت جهانی و ملی این منطقه را باحضور احمدرضا حسینی‌بروجنی معاون میراث‌فرهنگی خوزستان، روح‌اله قنبری مدیر شرکت آب و فاضلاب شهرستان شوشتر و همچنین ارتباط تلفنی با سیدمحمد سادات‌ابراهیمی نماینده مردم شوشتر و گتوند در مجلس شورای اسلامی به روی آنتن برد.
به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، موضوع اصلی این قسمت از برنامه امانیه، بررسی چالش‌های زیرساختی و تهدیدهای ناشی از آب‌گرفتگی در بافت تاریخی شوشتر بود؛ شهری با پیشینه تمدنی ارزشمند و برخوردار از آثار شاخص جهانی که حفاظت از بناها و ساختار تاریخی آن، نیازمند توجه ویژه و هماهنگی مستمر دستگاه‌های مسئول است.
در بخش ابتدایی برنامه، تصاویری از خانه تاریخی معین‌فر، بنایی متعلق به دوره قاجار، پخش شد که نشان می‌داد شوادون این خانه تا عمق حدود ۱۰ متر با آب پر شده و برای جلوگیری از تشدید آسیب‌ها، آب آن به‌وسیله پمپ تخلیه می‌شود. همچنین بخشی از تصاویر، آثار رطوبت و تخریب در سقف و کف شبستان این بنای تاریخی را به نمایش گذاشت؛ موضوعی که ضرورت رسیدگی فوری و تخصصی به وضعیت آب‌گرفتگی در بافت تاریخی را بیش از پیش آشکار می‌کند.
پایش‌های میراث‌فرهنگی و شناسایی نقاط آسیب‌دیده در بافت تاریخی
حسینی‌بروجنی، معاون میراث‌فرهنگی خوزستان، در این برنامه با تشریح اقدامات انجام‌شده برای حفاظت از آثار تاریخی شوشتر اظهار کرد: تاکنون حدود ۲۵۲ اثر تاریخی در این شهرستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و محدوده بافت تاریخی شوشتر نیز در اواخر سال ۱۳۸۹ با ضوابط اختصاصی ساختمانی به تصویب رسیده است.
او با اشاره به پایش‌های مستمر و آسیب‌شناسی بناهای تاریخی افزود: اداره‌کل میراث‌فرهنگی خوزستان در راستای صیانت از این محدوده، ضمن انجام بررسی‌های کارشناسی و شناسایی نقاط آسیب‌پذیر، موضوع آب‌گرفتگی و احتمال تأثیر نشتی شبکه‌های آبرسانی را طی مکاتبات رسمی به سازمان آب و برق، شرکت آب و فاضلاب و مدیریت بحران اعلام کرده و خواستار پیگیری و اقدام دستگاه‌های مسئول شده است.
حسینی بروجنی با اشاره به نتایج بررسی‌های کارشناسی گفت: در حدود ۱۰ نقطه از بافت تاریخی شوشتر، شواهد و قرائن مربوط به آب‌گرفتگی ناشی از نشتی شبکه آبرسانی شهری شناسایی شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به محله پلخراتون، مسجد شیخ، مسجد زرگران، خانه نجاتیان در محله افضل و هتل طبیب اشاره کرد.
او با بیان این‌که در یکی از این موارد، نشتی آب موجب فروریختن سردر ورودی خانه تاریخی نجاتیان شده بود، افزود: پس از شناسایی و رفع منشأ نشتی، عملیات مرمت این بخش نیز انجام شد که نشان‌دهنده اهمیت رسیدگی به‌موقع به مشکلات زیرساختی در حفاظت از بناهای تاریخی است.
معاون میراث‌فرهنگی خوزستان همچنین با اشاره به شرایط جغرافیایی و توپوگرافی منطقه و اختلاف ارتفاع حدود ۱۰ متری رودخانه گرگر با محدوده بافت تاریخی، تأکید کرد: برای دستیابی به پاسخ دقیق درباره منشأ آب‌گرفتگی‌ها، لازم است همه عوامل احتمالی از جمله نشتی شبکه‌های آبرسانی، وضعیت مسیرهای طبیعی جریان آب و شرایط آب‌های زیرزمینی به‌صورت کارشناسی و مشترک بررسی شوند.
او با استناد به قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی ـ فرهنگی مصوب سال ۱۳۹۸ مجلس شورای اسلامی، خاطرنشان کرد: براساس ماده ۹ این قانون، دستگاه‌های مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری موظف به تأمین و سامان‌دهی زیرساخت‌های موردنیاز در بافت‌های تاریخی هستند و حل مشکلات زیرساختی، پیش‌نیاز اساسی حفاظت و احیای پایدار این محدوده‌هاست.
حسینی‌بروجنی به اعتبارات هزینه‌شده برای حفاظت و مرمت بافت تاریخی شوشتر اشاره و تصریح کرد: اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان با راهبری دکتر محمد جوروند مدیر این اداره‌کل در دو سال گذشته بیش از ۴۰ میلیارد تومان در محدوده بافت تاریخی این شهر هزینه کرده است، اما تداوم آب‌گرفتگی شوادون‌ها و بناها می‌تواند اثربخشی اقدامات مرمتی را تحت تأثیر قرار دهد؛ ازاین‌رو رفع این مشکل باید در اولویت برنامه‌های دستگاه‌های متولی زیرساخت قرار گیرد.
آبفا: بررسی منشأ آب‌گرفتگی نیازمند توجه به مسیرهای زیرزمینی است
قنبری، مدیر آب و فاضلاب شهرستان شوشتر نیز در این برنامه با اشاره به استمرار مسئله آب‌گرفتگی در برخی نقاط شهر طی حدود ۱۵ سال گذشته گفت: هرگونه تجمع آب در زیرزمین‌ها لزوماً ناشی از شبکه فاضلاب یا آبرسانی نیست و برای تشخیص منشأ آن باید عوامل مختلف بررسی شود.
او با اشاره به اصلاح حدود ۱۲ کیلومتر از شبکه در محدوده عبدالله‌بانو در سال ۱۳۹۶ اظهار کرد: با وجود اجرای این عملیات، آب‌گرفتگی در برخی منازل همچنان ادامه داشته است.
مدیر آبفای شوشتر همچنین با اشاره به آزمایش نمونه‌های آب جمع‌آوری‌شده از شوادون‌ها گفت: براساس آزمایش‌های انجام‌شده، از جمله نمونه‌هایی که در سال‌های گذشته برای بررسی به تهران ارسال شده‌اند، کلر در این آب‌ها مشاهده نشده است؛ موضوعی که از نظر این شرکت یکی از قرائن در بررسی منشأ آب‌گرفتگی‌ها محسوب می‌شود.
او افزود: در صورت ورود حجم قابل‌توجهی از آب شبکه آبرسانی به زیرزمین‌ها، انتظار می‌رود تغییراتی در فشار شبکه شهری مشاهده شود، درحالی‌که به گفته او فشار شبکه در شرایط پایداری قرار دارد.
قنبری یکی دیگر از عوامل احتمالی را مسدود شدن مسیرهای طبیعی جریان آب زیرزمینی در اثر ساخت‌وسازها و نوسازی‌های شهری دانست و گفت: این موضوع می‌تواند مسیر حرکت آب را تغییر دهد و موجب هدایت آن به سمت منازل و معابر شود.
او در عین حال با اشاره به وجود برخی شکستگی‌ها در شبکه آبرسانی تأکید کرد که تعدادی از این موارد شناسایی و اصلاح شده‌اند. او به موردی در محدوده نزدیک ترمینال شوشتر اشاره کرد که پس از رفع شکستگی شبکه، آب‌گرفتگی زیرزمین نیز برطرف شده است.
مدیر آبفای شوشتر همچنین از دستور مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور، دکتر حاتمی، برای نصب ۷۵ دستگاه تخلیه هوا در مسیرهای مرکز شهر خبر داد و هدف از اجرای این طرح را کاهش نوسانات فشار و پیشگیری از شکستگی خطوط آبرسانی در محدوده بافت تاریخی عنوان کرد.
پیگیری نماینده شوشتر و گتوند برای تأمین اعتبار شبکه فاضلاب
در بخش دیگری از برنامه، سادات‌ابراهیمی، نماینده مردم شوشتر و گتوند در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در سطح وزارت نیرو گفت: وزیر نیرو از شوادون خانه تاریخی طبیب شوشتری بازدید کرده و دستور تشکیل تیم ویژه برای بررسی و پیگیری موضوع آب‌گرفتگی‌ها را صادر کرده است.
او با تأکید بر ضرورت تعیین تکلیف این موضوع اظهار کرد: حل مشکل آب‌گرفتگی بافت تاریخی شوشتر نیازمند ورود جدی مجموعه وزارت نیرو و دستگاه‌های مسئول است و نمی‌توان با ارجاع موضوع از یک دستگاه به دستگاه دیگر، انتظار رفع مشکل را داشت.
نماینده مردم شوشتر و گتوند همچنین از تصویب حدود ۲۵۰ میلیارد تومان تسهیلات بانکی از محل ماده ۵۶ قانون بودجه، از طریق بانک کشاورزی برای اجرای طرح‌های شبکه فاضلاب شوشتر خبر داد و افزود: عملیات اجرایی این طرح در محدوده صحرای بلبل آغاز شده و ضروری است پس از آن، روند اجرای طرح در سطح شهر و محدوده بافت تاریخی نیز دنبال شود.
ضرورت نگاه یکپارچه به حفاظت از بافت‌های تاریخی خوزستان
معاون میراث‌فرهنگی خوزستان در بخش پایانی برنامه با اشاره به ظرفیت‌های گسترده میراث‌فرهنگی استان گفت: خوزستان دارای شش بافت تاریخی مصوب شامل شوشتر، دزفول، بهبهان، رامهرمز، اهواز و آبادان و همچنین دو بافت صنعتی ارزشمند نیوسایت اهواز و مسجدسلیمان است.
او با اشاره به ثبت ۱۱۱۶ اثر در فهرست آثار ملی استان و ثبت ۱۳۱ اثر دیگر در ماه گذشته، بر اهمیت صیانت از میراث تاریخی و فرهنگی خوزستان تأکید کرد.
حسینی‌بروجنی در ادامه به وضعیت محوطه تاریخی جوبجی در شهرستان رامهرمز نیز اشاره کرد و گفت: این محوطه در سال ۱۳۸۶ و در جریان عملیات حفاری سازمان آب و برق شناسایی شد که طی آن تابوت‌ها و اشیای ارزشمند طلایی و مفرغی متعلق به دوره ایلامی کشف و بخشی از آثار برای حفاظت به موزه ملی و مخازن امن شوش منتقل شد.
او با اشاره به ضرورت حفاظت از عرصه و حریم این محوطه تاریخی افزود: موضوع تردد کامیون‌های سنگین در محدوده جوبجی نیز از جمله مسائل مورد پیگیری بوده و اداره‌کل میراث‌فرهنگی در این زمینه از واحد سنگ‌شکن متخلف شکایت کرده است. همچنین پیشنهاد مسیر جایگزین دوکوهک برای سامان‌دهی ترددها را به اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت پیشنهاد دادیم که به تصویب رسیده است و با تشکیل پرونده حقوقی و جلب حمایت دادستان رامهرمز، شکایت رسمی نیز علیه بهره‌برداران متخلف را به ثبت رساندیم تا مانع از تخریب بیشتر این گنجینه چندهزارساله شود.
حفاظت از میراث جهانی شوشتر نیازمند عزم مشترک دستگاه‌هاست
بررسی‌های مطرح‌شده در برنامه تلویزیونی «امانیه» نشان داد که آب‌گرفتگی شوادون‌ها و برخی بناهای تاریخی شوشتر مسئله‌ای چندوجهی است که تعیین منشأ دقیق آن، نیازمند بررسی‌های فنی، میدانی و مشترک دستگاه‌های مسئول است.
در این میان، شناسایی نقاط دارای نشتی شبکه آبرسانی، انجام مکاتبات رسمی و هشدارهای کارشناسی، پایش مستمر بناها و پیگیری اعتبارات و طرح‌های زیرساختی، از جمله اقداماتی است که برای صیانت از بافت تاریخی این شهر ضرورت دارد.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، تبدیل پیگیری‌ها و مکاتبات به برنامه‌ای عملیاتی، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی برای رفع آب‌گرفتگی‌هاست؛ چراکه حفاظت از بافت تاریخی شوشتر، فقط با مرمت بناها محقق نمی‌شود و مستلزم رفع مشکلات زیرساختی، همکاری دستگاه‌های اجرایی و مشارکت همه نهادهای مسئول در پاسداشت میراث ارزشمند این شهر جهانی است.
گزارش از سیدجواد خراسانی
