کارشناس میراثفرهنگی و مدیر پایگاه میراثجهانی سازههای آبی تاریخی شوشتر با تأکید بر اهمیت پاسداشت پیشکسوتان و فرهیختگان میراثفرهنگی گفت: تجربه زیسته متخصصان و پیشکسوتان بخشی از دانش انباشته این حوزه است و ثبت و انتقال درست آن میتواند از گسست نسلی و تکرار دوباره مسیرهای طیشده جلوگیری کند.
بهگزارش روابطعمومی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان، پنجمین آیین ملی نکوداشت چهرههای ماندگار میراثفرهنگی با عنوان «ایران؛ خانه خوبان» ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ با حضور سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، جمعی از سفرا و دیپلماتهای مقیم تهران، صاحبنظران، استادان دانشگاه و پیشکسوتان حوزههای سهگانه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد برگزار شد.
عاطفه رشنویی، کارشناس میراثفرهنگی و مدیر پایگاه میراث جهانی سازههای آبی تاریخی شوشتر، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا از اهمیت انتقال تجربه میان نسلهای فعال در حوزه میراثفرهنگی گفت؛ تجربهای که به باور او فقط در اسناد و کتابها خلاصه نمیشود و بخش مهمی از آن در سالها فعالیت حرفهای، مواجهه با چالشها و تصمیمگیریهای متخصصان شکل گرفته است.
میراثی که در کتابها ثبت نشده است
رشنویی معتقد است میراثفرهنگی را نمیتوان صرفاً مجموعهای از بناها، آثار، آیینها و دیگر عناصر ملموس و ناملموس دانست، چراکه پشت هر یک از این عناصر، سالها دانش و تجربه انسانی قرار دارد.
او در اینباره اظهار کرد: میراثفرهنگی بیش از آنکه مجموعهای از آثار ملموس و ناملموس باشد، حاصل انباشت دانش و تجربه نسلهایی است که بخشی از آن در کتابها و اسناد ثبت شده و بخش مهمتری در تجربه زیسته متخصصان و پیشکسوتان باقی مانده است.
این کارشناس میراثفرهنگی افزود: بسیاری از تصمیمهای درست در حفاظت از یک اثر، حاصل سالها مواجهه با مسئله، آزمون و خطا و شناخت دقیق شرایط آن است؛ دانشی که همیشه قابل انتقال از راه متن و شیوهنامه نیست.
به گفته او، همین بخش از دانش است که اهمیت پیشکسوتان را دوچندان میکند؛ چراکه با خروج یک نسل از چرخه فعالیت حرفهای، در صورت ثبت نشدن تجربهها، بخشی از سرمایه دانشی حوزه میراثفرهنگی نیز ممکن است از دست برود.
رشنویی تأکید کرد: تجلیل از پیشکسوتان نباید صرفاً یک آیین تشریفاتی باشد؛ بلکه فرصتی است برای به رسمیت شناختن «دانش انباشته» و جلوگیری از گسست نسلی در حوزه میراثفرهنگی.
او ادامه داد: وقتی تجربه یک نسل بهدرستی ثبت شود، صادقانه روایت شود و پس از آن با رعایت امانتداری به نسل بعد منتقل شود، نسل جدید همه مسیر را دوباره از نقطه صفر آغاز نمیکند و تجربه زیسته پیشکسوتان را بهعنوان نقشه راه خود درنظر میگیرد.
نسلی که باید صبورتر و مسئولیتپذیرتر باشد
مدیر پایگاه میراثجهانی سازههای آبیتاریخی شوشتر در ادامه درباره مهمترین آموزههایی که نسل جدید میتواند از پیشکسوتان بیاموزد، بر دو مفهوم «صبوری» و «مسئولیتپذیری» تأکید کرد.
او گفت: به گمان من مهمترین چیزی که نسل جدید میتواند از پیشکسوتان بیاموزد، ضریب صبوری و مسئولیتپذیری بسیار بالا برای صیانت از میراث است.
رشنویی با اشاره به ماهیت بلندمدت فعالیتهای حفاظتی افزود: حفاظت از میراثفرهنگی معمولاً نتیجه یک اقدام سریع و کوتاهمدت نیست؛ گاهی باید سالها برای شناخت یک اثر، شکلگیری اعتماد جامعه محلی، تأمین اعتبار یا رسیدن به یک راهحل حفاظتی درست تلاش کرد.
او در عین حال تأکید کرد که تجربه گذشته نباید به مانعی برای نوآوری نسل جدید تبدیل شود و افزود: انتقال تجربه به معنای تکرار روشهای گذشته نیست؛ نسل جدید باید تجربه پیشینیان را بشناسد، آن را نقد کند و با دانش و ابزارهای امروز به راهحلهای تازه تبدیل کند.
به گفته این کارشناس میراثفرهنگی، یکی از مهمترین چالشهای امروز میراثفرهنگی، ایجاد تعادل میان حفاظت از میراث و نیازهای جامعه معاصر است.
او اظهار کرد: باید از نسل گذشته بیاموزیم که چگونه میان «حفاظت» و «زندگی امروز» تعادل برقرار کنیم. میراث اگر قرار است ماندگار باشد، نمیتواند از جامعه، نیازهای امروز و تحولات محیط خود جدا شود.
رشنویی در جملهای که میتواند یکی از کلیدیترین پیامهای این آیین باشد، گفت: «احترام واقعی به پیشکسوتان، ادامه دادن اندیشه آنهاست، نه صرفاً تکرار کارهای آنها.»
فرهیختگان میراثفرهنگی؛ الگوهایی برای ساختن آینده
او در بخش دیگری از این گفتوگو، انتخاب و معرفی فرهیختگان را عاملی مؤثر در شکلگیری مسیر حرفهای نسل آینده دانست و گفت: انتخاب و معرفی فرهیختگان، اگر با معیارهای روشن و تخصصی انجام شود، میتواند برای نسل جوان یک نقشه راه حرفهای ایجاد کند.
مدیر پایگاه میراثجهانی سازههای آبیتاریخی شوشتر افزود: جوانی که بداند در این حوزه چه کسانی و با چه دستاوردهایی ماندگار شدهاند، درمییابد که اعتبار حرفهای در میراثفرهنگی صرفاً با عنوان سازمانی یا تعداد طرحها به دست نمیآید؛ بلکه حاصل سالها دانش، اخلاق حرفهای، مداومت و اثری است که بر حفاظت از میراث و تربیت نسل بعد گذاشتهایم.
او، مهمترین اثر انتخاب و معرفی چهرههای ماندگار را ایجاد فرهنگ «الگوسازی حرفهای» عنوان کرد و ادامه داد: نسل آینده باید بداند میراث رهنگی فقط یک شغل اداری نیست، بلکه حوزهای است که میتوان در آن صاحب اندیشه، تجربه و اثر ماندگار شد.
رشنوئی خاطرنشان کرد: اگر این مراسم بتواند این نگاه را منتقل کند، بزرگداشت پیشکسوتان از یک مناسبت تقویمی فراتر میرود و به بخشی از فرآیند انتقال سرمایه انسانی و حرفهای میراثفرهنگی تبدیل میشود.
از نکوداشت تا انتقال سرمایه انسانی
پنجمین آیین ملی نکوداشت چهرههای ماندگار میراثفرهنگی با عنوان «ایران؛ خانه خوبان» در شرایطی برگزار شد که توجه به سرمایه انسانی و تجربه متخصصان، در کنار حفاظت از آثار و داشتههای تاریخی و فرهنگی، میتواند یکی از محورهای مهم تداوم فعالیتهای میراثی باشد.
دیدگاه رشنویی در این زمینه بر یک اصل ساده اما بنیادین استوار است: میراثفرهنگی فقط آن چیزی نیست که از گذشته به ما رسیده، بلکه دانشی نیز هست که باید از نسلی به نسل دیگر منتقل شود.
از این منظر، نکوداشت پیشکسوتان زمانی به معنای واقعی خود نزدیک میشود که نام و خاطره آنان، همراه با تجربه و اندیشهشان، به نسل بعد منتقل شود؛ نسلی که قرار است با تکیه بر این سرمایه، راه تازهای برای حفاظت و معرفی میراثفرهنگی ایران ترسیم کند.
پنجمین آیین ملی نکوداشت چهرههای ماندگار میراثفرهنگی با عنوان «ایران؛ خانه خوبان» ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ در مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد برگزار شد و در آن از جمعی از چهرههای ماندگار و پیشکسوتان حوزههای میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تجلیل شد.
